mova — 🌊

🐕

Mon, 11 Apr 2022 17:51:14 +0000

#ukrajynsjka #mova

^{Melaniya Podolyak} ^{@MelaniePodolyak} Притула, ми для цього придумали слово «песинесса» _{8 kvitnja 2022 r.}

Vmist. Prytula namohav sja vid-znajty hynce slovo do suka i z slova pes.

Z dobroho, vin uxopyv sja za pytome slovjansjke slovo pes, a ne sobaka, kotre radce tirsjke:

повʼязується (Трубачев Назв. дом. жив. 29–34; Менгес 103) з тюрк. köbäk «тс.»;

A ctce slovo perevagno tcolovitcoho rodu:

Соба́ка, и, чол. і рідше ж.

Vse duge prosto, do psa je psytsja:

Псиця, -ці, ж. Сука. Желех.

Narostok -ytsja dovolji zvytcnyj: vovk → vovtcytsja, lys → lysytsja itd.

Prytula takog vgyv pesenja. Ne menji nahaduvaty, ctco narostok -enja zazvytcaj dlja dytyntcat tvaryn: kocenja, katcenja itd.

Песеня, -ня́ти, с. Щенокъ, собачка. Рудан. І. 65. Вх. Зн. 14.

Ljudy, sxoge, duge pohano znajutj ukrajynsjku, bo odyn vzahalji poradyv psyna, xotca narostok -yna zazvytcaj vkazuje na ctcosj vid tvaryny, zazvytcaj vidpovidne mjaso: svynyna, konyna itd. Tomu take slovo bude obrazlyve ne lyce do ljudyny, a i do ljubymoji tvaryny.

Запах собаки, собачої шерсті.

Собаче мʼясо.

Okremu zaznatcu tcugoridnistj -essa, kotre tut pysano po-moskovsjky, bo ukrajynsjkoju tut lyce odne s, napryklad poetesa. Ale povtorju sja, narostok tcugyj, takyx krasce unykaty, proty poperednjoho napryklad je poetka; ctce odyn pryklad: proty moskivsjkoji ukrajynsjkoju aktorka bude vgyvanjicoju.

Бе́лго̀род

Fri, 01 Apr 2022 14:55:22 +0000

#ukrajynsjka #mova

Batcu, narectji posylyv sja naprjamok zapys za vymovoju¹, a ne ukrajynyty. Tut lyce rozhljad slova, ctco v zaholovka.

Utjim dekotri zabuvajutj dectco:

hubni ne buvajutj mjakymy, tomu apostrof: бʼє,
bukvu i zvuk ґ,
skorot holosnyx: ґород → ґорад.

Pidsumok: Бʼєлґорад. Jakctco vymova vaglyvica za vidjminky, napryklad zadlja cutky, to mogna tak: Бʼєлґорат.

Na dodatcu blyzjka i dobra novyna:

^@konotaromp The Japanese government has changed the names of Ukrainian cities in the government document. キエフ (Kiev) → キーウ (Kyiv) チェルノブイリ (Chernobyl) → チョルノービリ (Chornobyl) オデッサ (Odessa) → オデーサ (Odesa) ドニエプル (Dniepr) → ドニプロ (Dnipro) _{1 kvitnja 2022 r.}

¹ Napryklad vid Sternenka.

Naxúj

Fri, 11 Mar 2022 07:38:58 +0000

#ukrajynsjka #mova

Bohato xto pysav¹ jak pravyljno pysaty tsjoho slova dlja krylatoho vyraza, ale nixto — jak hovoryty. Tak, nàxúj — to Moskovsjka vymova, kotra zberehla takog naholosy i dlja «pryklejonyx» pryimennykax.

¹ Pro vsjak vytjah, jakctco dopys vydale sja.

Редакторка Юлія Мороз • 27 ljut 2022

Коли посилаємо нахуй, то нахуй пишемо разом. Це прислівник. Так само пишемо вгору, вниз, надворі, навіки тощо.

Іменник з прийменником писатимемо окремо, якщо в нас є конкретна вказівка місця: сісти на хуй, подивитися на хуй тощо.

І рибку з’їсти, і на хуй сісти

Rusofobija nedostatnja

Wed, 10 Nov 2021 06:28:21 +0000

#mova

Otcovydno, ge rusofobija picla vid uzusa i mima, ale dvi skladovi toho slova mogna dectco vypravyty.

Rus

Ja pryxyljnyk zaminjuvaty rus‑, ctco vid Rusj — nacoji pradergavy, na moskv‑, tobto bude moskvofobija. Jakctco ne buty takym kateqoritcnym, todi — na rosij‑, tobto rosijofobija. Te same stosuje hyncyx sliv jak rusifikatsija → rosijofikatsija abo prosto ustalenjice rosijanizatsija, ruskij — dekotri navitj pycutj rusjkyj — na rosijsjkyj itd.

Fobija

Skladova zaraz xotc i maje okras neljubovy, ale zazvytcaj poznatcaje strax.

From Ancient Greek φόβος (phóbos), ultimately from PIE *bʰegʷ‑ («to run, to flee»).

Tak, slovo sporidnene z ukrajynsjkym bih.

Tomu jakctco taky poznatcaty neljubov, to mogna za dopomohoju ‑misija. Skladova miso vge znajoma — mizantrop, tut vidbuv sja odzvink tcerez prantsjuzjkyj vplyv.

From PIE *mēwdʰ‑ («to complain, be emotional about»).

Pravda, z vad, slovo je homofonom z latinsjkym misija «peredavaty», kotre zustrjitcaje sja napryklad v transmisija, tomu, sxoge, teg odzvintcujemo.

Pidsumok

Tog majemo ctcosj na zrazok moskvomisija tcy rosijomisija. Mogna olatinyty: moskvomizija.

Klavijatura i klavicy

Sat, 16 Oct 2021 16:43:26 +0000

Zlyt rodiv

Thu, 14 Oct 2021 07:12:14 +0000

#mova #ukrajynsjka #dumka

Tcysto ujava, jakctco tcolovitcyj i serednjyj zlyjutj sja v odyn rid. Tcastkovo nadyxnuv sja svedzjkoju i dansjkoju movamy, de vidbuv sja zlyt mig gjinotcym i tcolovitcym rodamy.

Pidstava

Vidminky perevagno podibni, osoblyvo pomitno za prykmetnykamy, a otge i za zaimennykamy.

Vidminok    Tcolovitcyj  Serednjyj
Nazyvnyj    ‑yj          ‑e
Rodovyj     ‑oho         ‑oho
Davaljnyj   ‑omu         ‑omu
Znaxidnyj   ‑oho, ‑yj    ‑e
Orudnyj     ‑ym          ‑ym
Mistsjovyj  ‑omu, ‑im    ‑omu, ‑im

Mogna pomityty za znaxidnym, ge tcolovitcyj maje historitcnoho podjilu na ruxlyve i nji. V percomu vypadku vono jak rodovyj, v druhomu — jak nazyvnyj. Te same i dlja imennyka, tiljky tut ctce uskladnennja parabignymy formamy, tcasom neobovjazkovymy, tomu vizjmu lyce osnovni.

Odnyna

Vidminok    Tcolovitcyj  Serednjyj
Nazyvnyj    ‑∅           ‑Holosna
Rodovyj     ‑a, ‑u       ‑a
Davaljnyj   ‑u           ‑u
Znaxidnyj   ‑∅, ‑a       ‑H
Orudnyj     ‑om          ‑Hm
Mistsjovyj  ‑ě           ‑ě

Mnogyna

Vidminok    Tcolovitcyj  Serednjyj
Nazyvnyj    ‑y           ‑a
Rodovyj     ‑iv          ‑∅, ‑iv
Davaljnyj   ‑am          ‑am
Znaxidnyj   ‑y, -iv      ‑a
Orudnyj     ‑amy         ‑amy
Mistsjovyj  ‑ax          ‑ax

Sutjova rignytsja lyce v nazyvnoho mnogyny, vid kotroho takog zalege i znaxidnyj. A tak, tcolovitcyj vidminjuje sja natce serednje z kintsjom na o.

Djijoslova majutj rignytsju lyce v mynulomu odnyny: ‑yv proty ‑ylo, de v kolysj bulo l.

Pidsumok

Nazvy rodiv: gjinotcyj — zahaljnyj, tcolovitcyj + serednjyj — nitcyje.

Prykmetnyk i zaimennyk

Vidminok    Nitcyj
Nazyvnyj    ‑e
Rodovyj     ‑oho
Davaljnyj   ‑omu
Znaxidnyj   ‑e
Orudnyj     ‑ym
Mistsjovyj  ‑omu

Imennyk

Odnyna

Vidminok    Nitcyj
Nazyvnyj    ‑∅  abo ‑Holosna
Rodovyj     ‑a
Davaljnyj   ‑u
Znaxidnyj   ‑∅  abo ‑H
Orudnyj     ‑om abo ‑Hm
Mistsjovyj  ‑ě

Mnogyna vge ne zalege vid roda.

Mnogyna

Vidminok
Nazyvnyj    ‑y
Rodovyj     ‑iv
Davaljnyj   ‑am
Znaxidnyj   ‑iv
Orudnyj     ‑amy
Mistsjovyj  ‑ax

Djijoslova nitcyjoho dlja mynuloho odnyny: ‑lo.

Ne skagu, ge tak i pysaty jmu, ale dekotri oznaky tsjoho mogutj buty.

Джіу-джитсу

Thu, 07 Oct 2021 00:03:57 +0000

#njipponsjka #gax #mova

Xto znaje njipponsjku, daju moglyvistj teg maty bagannja vykoloty sobi otci. Bo same takym tcynom zapysano slovo vi SUM‑20.

ДЖІ́У-ДЖИ́ТСУ невідм., с. Японська система самозахисту і нападу без використання зброї, основними прийомами якої є удари в найуразливіші частини тіла, викручування та перегинання суглобів, захвати і т. ін.

Вмить його підбито під руку. Завернуто руки методом джіу-джитсу за спину… (І. Багряний); На основі джіу-джитсу виникла боротьба дзюдо (з наук.-попул. літ.).

A xto ne znaje…

Ne znaju!

Pro vsjak zapys xiraqanoju:

じゅうじゅつ

Pysaty okremo t‑s ne treba, to odna afrikata [t͡s], tobto ts, kyr. ц. Zaznatcu, ge anqlijsjka takoho zvuka ne maje, a c tam zazvytcaj [k] tcy [s], tomu mogutj dozvolyty pysaty ts. Tak samo ne treba pysaty perce u, bo う tut podovguje poperednju holosnu, a ukrajynsjka ne rozrignjaje dovhistj holosnyx, tse tobi napryklad do tcesjkoji abo navmysno poznatcaty makronom.

I tut じゅ zapysano vodnotcas jak dgi i dgy! Novatcky mogutj zdyvuvaty sja: jakoho bisa tut i tcy y, a ne zvytcne ju? No, tut treba znaty ctutsji. Perca: moskovsjke pravylo «pycy жи, ши — kagy жы, шы», de ы to zazvytcaj [ɨ]. Druha pro njiponsjku: «mjake» ju, a takog u pislja zazvytcaj s, z, t i d maty jme vidpovidnoho zvuka [ɨᵝ], kotromu zhadanyj moskovsjkyj zvuk je najblyzcym. Ukrajynsjka takoho zvuka ne maje, tomu vybir padaje u tcy y, ale y blyzce do e i ne ohublenyj, jak u. A i odrazu vykynuv, bo ctce daljce za vymovoju, ta i dgi vge je dlja zvytcnoji じ. Take same fonetitcne pravylo i dlja tcynnoji anqlijsjkoji perebukvy, tomu majemo ctcosj ctybu dgjūgjutsu, de afrikata dg zazvytcaj zijavjaje sja na potcatku slova i pislja n, ale tse ne vaglyvo.

Odnak tse ctce ne vse, jakctco pohljanuty ostanjyj pryklad, to krim zhadanyx dvox «vodnotcas» dodaje sja tretje dzju z dzjudo, kotre ustavne za sutcasnoju moskovsjkoju sistemојu perebukvy i, zjvisno, je v tomu g nacomu slovnyku. Tak, tam teg znajome nam じゅ.

Vitaju! Teper teg majec bagannja vykolyty sobi otci, a krasce b ne zahljadav.

«9»

Mon, 04 Oct 2021 00:36:13 +0000

#mova #ukrajynsjka #ljasjka

Ctco vono take i jak vyrjicyty.

Vidky

Vzjate z ljasjkoji. Prytcyna tsjomu duge prosta: jakctco zaminyty y na i, to poperednja pryholosna tcutlyvo zjmine sja abo ta pryholosna ne buvaje mjakoju¹, a otge ne moge buty opritc i, a jakctco i bula kolysj, to stala vidnosno hetj hyncoju.

Bukva   Y    Zjmina  Vymova
d       d    dź      d͡ʑ
t       t    ć       t͡ɕ
z       z    ź       ʑ
s       s    ś       ɕ
r       r    rz      ʐ
c       t͡s   ć       t͡ɕ
dz      d͡ʐ   dź      d͡ʑ

A cz, sz, dż, ż i ł — zavgdy tverdi. Tog jedyna rozbignistj dlja nas — ne majemo l, a to tak by otrymaly «10». Pry tsjomu ukrajynsjka ne zjminjuje sutjovo vymovu i kogna pryholosna moge buty opritc i.

Kudy

Najkrascym xodom bulo by zaprovadyty «tverdu» i «mjaku» i. Abo vse g zatverdyty za vymovoju. Tomu latinsjke tcy helsjke i zavgdy dlja mene bude prosto i: entsiklopedija, antarktida itd.

¹ Ctcopravda, bezparni, tobto kotri pysaly sja lyce z y, jak r, t i d potroxu zijavjajutj sja nazad. Jyxnji stari vidhaludgennja poznatceni kursyvom v tablytsji.

Umlavty ta hynce njimetsjke

Tue, 21 Sep 2021 09:46:12 +0000

#mova #ukrajynsjka #dojtcsjka

Dekotri potcatkivtsjy robjatj latinku, de jotovani poznatceni dvoma krapkamy. Do dovodiv zhadujutj ї. Je ctce ё, ale joji ne duge zhadujutj, bo latinka to g podalji vid moskaljiv. A jakctco mova pro latinytsju, to zhadujutj jakisj romansjki movy, jak prantzuzjku z ï ta prosto umlavty. Tut tse rozberemo i pohovorymo troʼ pro njimetsjku vymovu.

Kirilytsja

Potcnjim z kirilytsjy. Znatcna tcastyna dopomignyx znakiv tupo vzjati z heladzjkoho pysjma, de zmysl perevagno sja zberjih. Tut ne vynjatok: dlja oznaky samostijnoho zvuka. Takyj zvytcaj vidty perenjis sja i do latinytsjy, de otrymav nazvu dijerezis, ctco tupo i oznatcaje vyokrema, podjil, i dosji vgyvanyj: prantsuzjke naïve, espansjke pingüino itd. Ukrajynsjka vzjala te prantsuzjke slovo jak najiv ne tomu ctco tam jot, a tomu ctco prosto ne spryjmaje zjbih dvox holosnyx — po naukovomu zijannje. Xiba ctco jak vynjatok i jak spoluka dvox sliv jak dvooka. A sutcasne ї pysaly todi jak ѣ abo hycnymy rignymy sposobamy.

Umlavty

Ale g umlavty! Treba zaznatcyty dekiljka retciv. Po perce, to sprostcenyj zapys bukvy e, kotryj maje taku historiju: oe → oͤ¹ → kurentôvka, de e = ˶ → ő → ö. Po druhe, sama bukva pid krapkamy ne poznatcaje zvuka, a aby zberehty kornja, tcoho ne skazaty pro ukrajynsjku z takymy bukvamy, dlja prykladu: lälä → lalj proty ljalj-a → ljalj. Aby bulo zrozumiljice, tam vidbuvaje sja tcerha zvukiv, napryklad: fallen → fällen proty anql. fall → fell; Fuß → Füße proty foot → feet itd. A tcerha vidbuvala sja v bik perednjyx holosnyx, ctco i poznatcala todi bukva e, tomu i nemaje ï tcy ë, ctco vge je perednjymy.

Nyzce najavno pokazano pryrodu zsuvu, tobto toho, ctco poznatcaje umalavt.

Vymova

Anqlijsjka v prykladax do umlavtiv vge napevno pidkazala pryblyznu vymovu, ale rozberemo okremo.

Bukva  Vymova  Ukrajynsjkoju
ä      ɛ       e
ö      ø       e
       œ       é
ü      y       i
       ʏ       y

Zajmavo, ge pravopys pry tsjomu neposljidovnyj: ö → e, ale perevagno ü → ^ju.

§ 132. Букви та буквосполучення ö, ø, eu, ое

Голосні, яким на письмі відповідають букви й буквосполучення ö, ø, ое, eu, у німецькій, данській, іспанській, норвезькій, турецькій, французькій, шведській та деяких інших мовах, і фонетично подібні до них голосні передаємо українською буквою е: Ге́те, Бʼєрнсон, Ке́льн, Пасте́р, Рентге́н, Ма́льме, Вільне́в, Е́нчепінг, а після звука [j] буквою є: Рішельє́, Бʼє́рнсон.

Zaznatcu, ge pravopys ne navode tut vynjatkiv, ale xtosj dosji tcasom desj pyce tcerez ^jo.

Zdaje sja, ge bohato e, ale je pryjemni novyny:

ä ne rozrignjaje sja z prostoju e,
tam de para — to prosto sposoby, ctcosj je alofonom,
kursivom poznatceni ohubjeni vidpovidnyky, a otge jakctco taky treba rozrignyty, to mogna poznatcyty okremym znakom.

Jakctco z ö jak e my vidnosno zvykly, to ü jak i kydaje sja v oka, bo zapysujemo perevagno ju za moskovsjkym zvytcajom. Ale jak ukrajynsjkyj zvytcaj? Zapysy takoho mogna znajty, jakraz svojoho tcasa dekotri zberjih.

tulipe       tilipan
Hügo         Hiqo
Müller       Miller
München      Minxen
Nürnberg     Nirnberq

Jak vydno, majemo rignyx tcasiv pryklady. Vid sebe zaznatcu, ge takym samym pravylom sluhujutj movy Baltiky i Balkaniv, kotri teg maly prjami zvjazky z dojtctsjamy.

Dyftonqy, kotri teg postragdaly vid moskovsjkoho vplyva, xotca majemo vgyv jak frojlajn, arbajt itd. Tut jaskravyj pryklad, tcomu ä ctce totognje e.

Njimetsjka   Ukrajynsjka
au           av
äu           ој
ei           aj 
eu           oj
ie           ī

Okremi pryholosni de moskovsjka slabka, ale teg vplynula:

Njimetsjka   Ukrajynsjka
g            q
h            h
ch           x

Ne zabuvajmo, ge tut rozhljadaly osnovni zvuky, tobto bez alofoniv.

¹ Jakctco pohano vydno, ne majete zmohy zbiljcyty, to nad o tam e. Osj okremyj znak v unikodji.

Dolja Ŭ

Sun, 19 Sep 2021 06:10:27 +0000

#mova #ukrajynsjka

Tcy potrjibna bukva ŭ dlja poznatcennja korotkoho abo neskladovoho vidpovidnoho zvuka? Ne plutaty zi starym kirilytcnym jotom, tobto neskladovoho i.

Korotka vidpovidj: nji.

Dovody

Zazvytcaj navodjatj dva dovoda.

Ne jmutj fekaty. Ale budutj po moskovsjkomu vekaty, cepeljavyty, ohlucuvaty hynci pryholosni, ne afrykuvaty, xekaty itd. Bukva spravdji moge vplyvaty na vymovu, ale tut radce problema ne samoji bukvy, a navtcannje pravyl vymovy i zvytcaj tcy zvytcka buty v pevnomu infoprostorji.

To okremyj zvuk. To je tak, tut pivholosnyj [u̯], ale vin ne samostijnyj, tobto zijavjaje sja lyce todi, de bukva maje pevne pologennje, tobto je alofonom, ctco voloslyve dlja bohatjox hyncyx pryholosnyx. Pak odna bukva je povnym rodytcom — j, kotra pry neskladotvirtcostji staje jak [i̯], ale tut rozrignennj tcomusj ne prosjatj.

Tobto majemo desj taku strukturu:

Bukva  Potcatok  Seredyna  Kinetsj
J      [j]       [ʲ]       [i̯]
       jot       lja       naj, j
V      [ʋ]       [ʷ]       [u̯]
       vin       kva       piv, v

Tcomu desj, bo tut duge hrubo: mjakistj i ohubjenistj je lyce pislja pevnyx zvukiv, pak ohubjenistj ne obovjazkova. Tomu potcatok moge sja zsunuty dalji. A kinetsj, jak mogna pobatcyty za prykladamy, hode sja i jak odyn v skladji.

No i nakinetsj, to dodatkova zajva bukva dlja pysjma, drukovanym i rutcnym, i abetky, kotra ctce lamaty jme slovotvirnu i zvukovu strukturu: ljubou̯, ale ljubovy, do raj i raja my davno zvykly.

Dekotri tupo navodjatj ljasjku ł, kotra maje taku g vymovu, ale tut sutjova rignytsja — vymova ne zakrjipjena za pologennjem, tobto vona moge buty vsjudy, a ne lyce jak neskladotvirna, vidome misto Łódź tomu pryklad. No i tsju bukvu dosji mogutj vymovjaty jak [ɫ], ctco takog vidomyj jak temna l.

Najavnistj bukvy ě na mistsji ѣ i to maty jme biljce zmysla, bo tcerha z e — pětc, [na] petcě — i varijatyvnistj vymovy.