@[email protected]

a semana pasada fixo xa dous anos da defensa da miña tese de doutoramento: xénero ultra: mobilizacións afectivas na política de xénero de vox. neste traballo de máis de catro anos analicei a sentimentalidade política de vox, propoñendo a observación do amor como un dos elementos afectivos centrais da ultradereita española. dous anos despois, considero que esta idea continua a ser vixente, sobre todo nos espazos militantes e de base ultra. deste xeito, fai un mes, un militante de ultradereita española contábame durante unha entrevista que el fora ao exército “por amor a España” e que estaba involucrado no seu partido ultra tamén “por amor a España”. o amor (á patria) continua presente, segue a ser unha ferramenta de activación e mobilización política.

a gramática política do amor

os marcos afectivos propostos pola ultradereita e as formas de sentir que ten a súa militancia son dous procesos co-constitutivos que se desenvolven dentro dun mesmo sistema político gramatical que, seguindo a brigitte bargetz (2019), eu denomino a gramática política do amor. esta gramática política é o elemento que permite o traspaso de información ideolóxica e afectiva entre o nivel meso-político do partido e o micro-político dos seus militantes. ao mesmo que na gramática lingüística, a gramática afectiva establece cales son as pautas dos elementos políticos e afectivos, así como determina a súa organización e combinación.

a comprensión do amor coma un sistema político gramatical de sentimentos non significa que os partidos de ultradereita unicamente mobilicen o amor. entendelo como unha gramática política significa ter en conta ao amor como a guía afectiva que establece o funcionamento e a conexión doutros marcos afectivos (coma pode ser o medo, o asco ou o odio) co sentir plural das súas militancias. o amor proporciona un fío argumental, dános un sistema gramatical que une, guía e conecta a acción política partidista e militante. por exemplo, santiago abascal, nun discurso que fixo nunha das festas políticas do partido ultra, puxo en evidencia o fío do amor:

“amades a vosa patria, fachas. queredes a españa, fachas. defendedes as fronteiras de españa, as paredes do voso fogar, xenófobos e fachas. parécevos que a inmigración debe ser controlada dalgún xeito, racistas e fachas. gostades das tradicións, as festas populares e as procesións de españa e do seu mundo rural, retrógados e fachas. moléstanvos os impostos abusivos que vos quitan a metade da herdanza dos vosos pais, insolidarios e fachas. fastídiavos que os vosos impostos paguen dezaseta parlamentos e a milleiros de políticos inútiles e traidores, centralistas madrileños (aínda sexades da coruña ou de lleida, ou vascos coma min) e moi fachas. rexeitades a lei de memoria histórica, franquistas e fachas. non admitides a criminalización dos homes coas leis totalitarias da ideoloxía de xénero, machistas e fachas. é igual o que pensedes, os progres e comunistas e unha parte tamén da dereita cobarde teñen un insulto preparado para vos lanzar. case sempre o mesmo: fachas e mil veces fachas (aplausos). con vox todo isto rematou. convosco todo isto acabou porque os insultos de pablo iglesias, pedro sánchez e de quim torra os temos de medallas no peito (aplausos). os progres non contaban co miura de vox que se soltou en vistalegre (madrid). non viñemos a gustarlles, viñemos a representar á españa viva. viñemos a sinalar os culpables da división, do enfrontamentos e da ruína de españa e a combatilos! (aplausos)” santiago abascal, vistalegre i, sete de outubro de 2018

aquí abascal pegou o amor a patria, as fronterias, o fogar, a tradición, a herdanza, a propiedade privada, o centralismo imperalista español, a liberdade neoliberal, a desmemoria histórica e a ideoloxía de xénero, xunto cos verbos querer, controlar, gostar, molestar, fastidiar, criminalizar e non admitir. ao mesmo tempo, o amor está pegado á súa política de xénero antifeminista, a súa política racial nativista, a súa política económica neoliberal, a súa política nacionalista española e a súa política ideolóxica posfranquista. conéctase tamén a unha grande pluralidade de afectos (cabreo, rexeitamento, medo, frustración, apego, cobardía, orgullo, etc.) que se estruturan mediante o fío político e sentimental do amor a España, ás fronteiras pechadas, ás tradicións nacionais e católicas, ao home vítima do feminismo, ao individualismo neoliberal, ao centralismo español, ao pasado histórico e á valentía fronte os rivais políticos.

así tamén, o líder ultra usa de xeito repetitivo o insulto “facha” despois de cada “desexo político” de vox para activar ao público mediante unha conexión gramatical do amor. o seu pegamento afectivo e a reapropiación do termo “facha”, fai que vox se narre como un suxeito político valiente e que envalentona ao pobo español contra a élite política progre. amores, odios e valentías atopan o seu sentido dentro da gramática política do amor que une cada un dos elementos ideolóxicos, partidistas e simbólicos do espazo ultra.

en contra do esencialismo afectivo

en conclusión, descubrir o amor como a gramática política de vox incorpora ao coñecemento sobre a ultradereita unha perspectiva afectiva non moi habitual e a cal nos proporciona unha protección fronte a lecturas esencialistas e marais da acción política ultra, así como evidencias científico-sociais para entender o crecemento e, sobre todo, o mantemento deste tipo de partidos políticos. non obstante, o amor surxe como gramática nun contexto histórico e político concreto. esta gramática é un lugar precario, móbil e en constante negociación. actualmente o modo afectivo de vox a nivel partidista (meso-político) está a variar: deixando así pouco a pouco esta gramática baseada no amor para direccionala cara outros enfrontamentos máis duros (mais, esta xa é outra cousa que debería ser estudiada no futuro).

o que quero dicir é que o amor non ten que ser sempre a guía política-sentimental do partido ultra, outras emocións ou sentimentalidades poden funcionar deste xeito dependendo das condicións do momento político e da negociación entre a base militante e a estrutura do partido.

[este texto é parte das conclusións da miña tese de doutoramento, específcamente entre as páxinas 308-311]

—

podes contactarme e enviarme os teus comentarios por mastodon: @[email protected]

dicir que na universidade non se rinden contas sería faltar a verdade. informes, reunións, avaliacións, controis de guías docentes, burocracias que mandan dende os corpos administrativos, etc. podería parecer que o único cometido é o de rendir contas (sobre o que e como facemos e ensinamos nas aulas), mais estámolas a rendir ao público indicado?

que é a rendición de contas?

no seu texto Two Concepts of Accountability: Accountability as a Virtue and as a Mechanism (2010), Mark Bovens explícanos como a rendición de contas pode ser entendida tanto como unha virtude, é dicir, como un concepto normativo onde hai uns estándares de comportamento que deben de seguir os actores políticos implicados; como tamén como un mecanismo, como unha relación social que obriga a explicar e a xustificar a conducta dun actor concreto. nesta última, o que se constrúe é unha relación entre o actor que ten que rendir contas e o foro rendidor.

a identificación dos subxectos que participan nesta relación de rendición é esencial para o desenvolvemento básico do control político e, xusto nesta identificación, é onde considero que como docentes universitarias, é dicir, como actores que temos que rendir contas, non estamos a indentificar correctamente o noso foro de rendición. a rendición está focalizada nos estamentos superiores ao noso, facendo que a nosa única preocupación sexa respodermos adecuadamente as demandas de rendición das nosas xefas. en ningún caso temos a necesidade de nos preguntar sobre a opinión do noso alumnado, tan só pasamos unhas enquisas de avaliación docente que se asemellan máis a unha enquisa de satisfacción do consumidor que a unha ferramenta de control político na búsqueda do feedback e da mellora docente. ao final, o obxectivo principal das enquisas actuáis é a reproducción da mentalidade privatizadora da universidade mediante o fomento de narrativas consumeristas do alumnado.

polo tanto, a nosa rendición de contas docente tambaléase entre unha burocracia estruturada para dar resposta a unha concepción vertical das universidades e unha necesidade de control da utilidade das facultades baixo o paraugas da eficiencia neoliberal. rendimos contas á verticalidade burocrática e ao consumerismo estudantil, deixando de lado por completo ao alumnado como axentes diversos e interesados na mellora dos seus propios estudos. consideramos as estudantes como simples consumidoras que están (in)satisfeitas cos nosos servizos, mais son elas o foro rendidor que desexa e ten o interese político de mellorar a (súa) ensinanza superior, así como de controlar a acción das súas servidoras públicas, é dicir, de nós, das docentes. o alumnado non é un grupo de clientas, é un grupo de cidadás que quere saber e controlar a acción pública e política.

que facer?

para que a relación de control e de rendición de contas funcione correctamente unha das primeiras necesidades básicas é que o foro reciba información veraz e en tempo do funcionamento ou dos resultados da política. a pregunta por tanto cae polo seu propio peso. na docencia, canto tempo dedicamos a presentarmos os resultados da nosa asignatura ou o seu funcionamento ao noso público de control, ao noso alumnado? cantas veces poñemos enriba da mesa os obxectivos das nosas actividades e decisións docentes e os seus resultados?

en segundo lugar, a posibilidade de debate é estritamente necesario, isto é, que o foro poda cuestionar as accións e resultados dos actores, mais tamén que os actores podan responderen a estas valoracións. abrir o debate entre alumnado e profesorado, discutir sobre as metodoloxías, escoitar o que as alumnas pensan e opinan sobre as actividades, mais tamén ter a capacidade de contestarmos, de facermos unha conversa, un debate entre estamentos. as enquisas de valoración docente nin dan o espazo para o cuestionamento estudantil nin para a defensa do profesorado. son ferramentas de rápida produción e consumo.

por último, o foro debe ter a posibilidade de xulgar as accións do actores tanto para sinalar as deficiencias e erros no funcionamento político como para identificar e recompensar os bós resultados. se dispomos dun espazo de discusión e debate entre o alumnado e o profesorado, é dicir, un lugar onde non só as estudantes teñen voz para a crítica senón que nós, as docentes, tamén podemos responder e explicarlles as nosas decisións, a configuración dun órgano estudantil de sanción e recompensa pode ser unha posibilidade máis que viable. isto, obviamente, debería de dispoñer de ferramentas de control e equilibrio para manter e garantir a voz do alumnado sen convertila na única válida.

en conclusión, débese mellorar as accións de rendición de contas mediante a elaboración de contidos e espazos onde alumnas e docentes poidan discutir sobre o funcionamento das súas clases. por un lado, isto volvería a situar ao estudantado no centro da decisión e do control político e, polo outro, permitiríalle as docentes explicar e responder ás dúbidas e cuestións que teñen as súas alumnas sobre a súa asignatura. a conversación sobre o funcionamento da universidade non pode seguir agochada.

—

podes contactarme e enviarme os teus comentarios por mastodon: @[email protected]